ENGLISH
  Güncelleme: 19/07/2019

Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri

Uzun bir geçmişi olan Türkiye-AB ilişkilerinin en önemli özelliği, başından itibaren hep inişli-çıkışlı bir seyir izlemesi ve zaman zaman yaşanan sorunlara rağmen tarafların bu ilişkiyi üyelik perspektifiyle sürdürme konusundaki iradeyi korumasıdır. Nitekim AB’ye üye olmak, müzakere sürecinde karşılaşılan her türlü zorluğa rağmen, ülkemizin en önemli stratejik hedeflerinden biri olmaya devam etmektedir.

Türkiye-AB ilişkilerinin tarihsel süreçteki seyri incelendiğinde, bu ilişkinin uluslararası sistemde ve Avrupa bütünleşmesinde yaşanan gelişmelerden doğrudan etkilendiği görülmektedir. Geçmişte Soğuk Savaş veya sonrasında yaşanan gelişmeler nasıl belirleyici olduysa, bugün de Türkiye-AB ilişkileri uluslararası sistemdeki değişimlerden, bölgemizde yaşanan gelişmelerden veya AB’nin karşı karşıya olduğu sınamalardan etkilenmektedir.

Bunun en son örneği, Suriye’deki gelişmelerin özellikle 2015’te neden olduğu insani trajedinin AB açısından bir mülteci krizine dönüşmesi ve bu krizin Türkiye-AB birlikteliğiyle aşılmasında görülmüştür. Bu tarihe kadar görece durgun seyreden Türkiye-AB ilişkileri bundan sonra önemli gelişmelere sahne olmuş, somut kararların alındığı 29 Kasım 2015, 7 Mart 2016 ve 18 Mart 2016 Türkiye-AB Zirveleri çerçevesinde ilişkilerin her veçhesinde gelişme kaydedilmiştir. Zirvelerde katılım müzakerelerinin yeniden canlandırılması, başta üst düzey siyasi, ekonomik ve enerji diyalogları olmak üzere kritik önemi haiz alanlarda Türkiye-AB üst düzey diyaloğunun güçlendirilmesi, Vize Serbestisi Diyaloğu sürecinin hızlandırılması, göç yönetiminde yük paylaşımı, terörle mücadelede işbirliği, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi çalışmaları gibi ilişkilerimiz açısından önemli kararlar alınmıştır.

Nitekim Türkiye-AB Zirvelerinde alınan kararların en önemli yansıması daha önce üzerinde siyasi nitelikli engel bulunan 17. Ekonomik ve Parasal Politika Faslı ile 30. Mali ve Bütçesel Hükümler Faslının müzakerelere açılması olmuştur. 18 Mart 2016 Türkiye-AB Zirvesi’nde varılan 1’e 1 Uzlaşısı sayesinde ise, Ege Denizi’ndeki rotanın önü kapatılarak AB’ye doğru olan göç akımı azaltılmış ve göçmenlerin hayatlarını kaybetmelerinin önüne geçilmiştir.

Ancak, Türkiye-AB ilişkileri 15 Temmuz menfur darbe girişimi sonrasında AB’nin ülkemize yönelik soğuk ve eleştirel tutumu nedeniyle yara almış ve ülkemizde Birliğe karşı ciddi bir güven bunalımı ortaya çıkmıştır. FETÖ Terör Örgütü’nün boyutlarının anlaşılamaması ve 15 Temmuz hain darbe girişimi sonrası alınan tedbirlerin AB tarafından eleştirilmesi, AB ile iletişimin azaldığı bir dönem yaşanmasına neden olmuştur.

Söz konusu dönemin aşılması ve ilişkilerin normalleşmesi açısından en önemli adım 26 Mart 2018 Varna Zirvesiyle atılmıştır. Sayın Cumhurbaşkanımız, AB Konseyi Başkanı Donald Tusk, Avrupa Komisyonu Başkanı Jean-Claude Juncker ve Bulgaristan Başbakanı Boyko Borisov’un katılımıyla Varna’da bir araya gelen Türkiye ve AB liderleri, Türkiye-AB birlikteliğinin önemini teyit etmiş ve ülkemizin adaylığını en üst düzeyde vurgulamışlardır. Zirve’de ülkemiz, tam üyelik perspektifi, terörle mücadele, Vize Serbestisi Diyaloğu, gönüllü insani kabul, Sığınmacı Mali İmkânı, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve Kıbrıs sorununa ilişkin beklentilerini ortaya koymuş ve AB’nin 18 Mart Mutabakatı kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini hatırlatmıştır.

Bununla birlikte, 26 Haziran 2018 tarihli Genel İşler Konseyi’nde, “ülkemizin AB’den uzaklaşmakta olduğu, katılım müzakerelerimizin fiiliyatta durma noktasına geldiği ve Gümrük Birliği’nin güncellemesi müzakerelerinin başlatılmasının öngörülmediği” belirtilmiştir. Konsey sonuçlarının giriş bölümünde Türkiye’nin adaylık statüsüne vurgu yapılsa da, bu karar Türkiye-AB ilişkilerinin seyrine gölge düşürmüştür. Ayrıca, 15 Temmuz 2019 tarihinde AB Dış İlişkiler Konseyi’nin Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki faaliyetlerine karşı birtakım önlemler alınmasını kabul etmesi ilişkileri olumsuz yönde etkilemiştir.

Her türlü siyasi nitelikli engellemeye rağmen ülkemiz AB sürecindeki çalışmalarını sürdürmektedir. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesiyle birlikte 19 Temmuz 2018 tarihinde OHAL kaldırılmış ve üç yıl aradan sonra Reform Eylem Grubu (REG) Toplantıları Adalet, Dışişleri, İçişleri ile Hazine ve Maliye Bakanlarımızın katılımıyla 29 Ağustos ve 11 Aralık 2018 ve 9 Mayıs 2019 tarihlerinde yapılmıştır. 9 Mayıs’taki REG toplantısı, Sayın Cumhurbaşkanımız başkanlığında ve Avrupa Gününde toplanan ilk REG olma özelliğini taşımaktadır. Toplantılarda, reform sürecine ivme kazandırılmasına ilişkin kararlılık kamuoyuyla paylaşılmış ve siyasi reform sürecinde atılacak adımlara yönelik pek çok önemli karar alınmıştır. 

REG kararları doğrultusunda başlatılan yargı alanında atılacak adımları içerecek Yargı Reformu Stratejisi ise 30 Mayıs 2019 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından kamuoyuna duyurulmuştur. Ayrıca, REG kararları doğrultusunda, Adalet Bakanlığımızın öncülüğünde, 23. Yargı ve Temel Haklar Faslının diğer bir açılış kriteri olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesi Eylem Planını güncelleme çalışmalarına başlanmıştır.

Diğer taraftan Türkiye, hem AB hem de ülkemizin menfaatine olan Vize Serbestisi Diyaloğu ve Gümrük Birliği’nin güncellenmesi çalışmalarını da sürdürmektedir. Vize serbestisine ilişkin olarak, Avrupa Komisyonu, 8 Aralık 2018 tarihi itibariyle Türkiye’nin Vize Serbestisi Yol Haritası’nda yer alan 72 yükümlülüğün 66’sını tamamen karşıladığını teyit etmiştir. Bu çerçevede vize serbestisi için karşılanması gereken 6 yükümlülük kalmıştır. REG kararları doğrultusunda Vize Serbesti Diyaloğunda kalan her bir yükümlülük için Çalışma Grupları oluşturulmuştur. Gümrük Birliği’nin güncellenmesine ilişkin ise görüşmelerin 2016 sonunda başlayabileceği 29 Kasım 2015 Mutabakatında belirtilmiş olup, Komisyon üye ülkelerden müzakere yetkisini ancak 21 Aralık 2016 tarihinde talep edebilmiştir. Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin Türkiye ve AB için “kazan-kazan” durumu yaratacağı değerlendirilmektedir.

Türkiye ve AB arasında Sığınmacı Mali İmkanı çerçevesinde de işbirliği sürmektedir. AB, 18 Mart Mutabakatı kapsamında ülkemizdeki Suriyeliler için kullanılmak üzere 3+3 milyar Avro taahhüt etmiştir. Bu meblağın ülkemize aktarılması amacıyla Sığınmacı Mali İmkânı mekanizması (Facility for Refugees in Turkey-FRIT) oluşturulmuştur. FRIT çerçevesinde, ülkemize tahsis edilen ilk 3 milyar Avronun tamamı 2017 yılı sonu itibariyle sözleşmeye bağlanmıştır. Sığınmacı Mali İmkanı’nın ikinci dilimi 2018 Haziran ayındaki AB Konseyinde onaylanmıştır. İkinci 3 milyar Avroluk dilimin 2 milyar Avrosunun AB bütçesinden, 1 milyar Avrosunun üye ülkelerin katkılarından sağlanması kararlaştırılmıştır.

Türkiye ve AB arasında her alanda ve düzeyde temaslar devam etmektedir. AB ile tesis ettiğimiz dış politika, ekonomi, enerji, ulaştırma, terörle mücadele gibi kilit alanlarda Yüksek Düzeyli Diyalog Toplantıları Türkiye-AB ilişkilerinin geniş potansiyelini ortaya çıkartmaya yönelik, üyelik sürecimizi destekleyecek önemli araçlardır. Bu bağlamda en son 15 Ocak 2019 tarihinde Yüksek Düzeyli Ulaştırma Diyaloğu Toplantısı, 28 Şubat 2019 tarihinde ise Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyalog Toplantısı yapılmıştır.  

Ayrıca, AB ile ilişkimizin kurumsal yapısını tesis eden Ortaklık Organları AB ile işbirliğimizi güçlendirmeye yönelik önemli platformlardır. 126. Türkiye-AB Ortaklık Komitesi 28 Kasım 2018 tarihinde Brüksel’de düzenlenmiştir. Yaklaşık 4 yıldır yapılmayan Türkiye-AB Ortaklık Konseyi’nin 54. Toplantısı ise 15 Mart 2019 tarihinde Brüksel’de gerçekleştirilmiştir. Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu’nun (KPK) 77. toplantısı 26 Nisan 2018 tarihinde Brüksel’de yapılmış, 8 ay sonra da 78. KPK Toplantısı 19-20 Aralık 2018 tarihlerinde Ankara’da düzenlenmiştir.

Uluslararası alanda belirsizliklerin ve risklerin arttığı ve AB içerisinde birçok sorunun çözüm beklediği böylesi bir dönemde AB, mevcut ortaklıklarını güçlendirmeye, yeni işbirliği ve diyalog mekanizmaları oluşturmaya her zamankinden daha çok ihtiyaç duyacaktır. Bu nedenle, Türkiye’nin AB üyeliği önemini ve gerekliliğini korumayı sürdürecektir.


Güncelleme: 19/07/2019 / Hit: 585,544